بازارهای مالی ایران در شرایطی قرار گرفتهاند که چشمانداز آنها بیش از هر چیز به تحولات سیاسی و تعیین تکلیف وضعیت روابط خارجی وابسته است. تداوم فضای بلاتکلیفی، احتمال توافق و در مقابل، خطر بازگشت تنشهای نظامی، سناریوهای متفاوتی را پیش روی سرمایهگذاران قرار داده است. در این میان، تورم مزمن، رشد نقدینگی و نوسانات نرخ ارز نیز بر پیچیدگی تصمیمگیری در بازارهای مالی افزودهاند. در چنین شرایطی، انتخاب بازار مناسب برای سرمایهگذاری تنها به پیشبینی روند قیمتها محدود نمیشود و مدیریت ریسک و حفظ ارزش داراییها نیز اهمیت پیدا میکند. از همین رو، بررسی ترکیب داراییها در سناریوهای مختلف اقتصادی و سیاسی به یکی از موضوعات مهم سرمایهگذاری تبدیل شده است.
دلار متغیر مشترک و اثرگذار بر تمام بازارهاست
سجاد بوربور، کارشناس بازارهای مالی در گفتوگو با تجارتنیوز با اشاره به وضعیت بازارهای مالی گفت: «دلار متغیر مشترک و اثرگذار بر تمام بازارهاست و برای بررسی شرایط بازارهای مختلف، ابتدا باید وضعیت این ارز را تحلیل کرد.»
بوربور با اشاره به رشد نقدینگی افزود: «نقدینگی کشور در ابتدای سال حدود ۱۰ هزار و ۶۰۰ همت بوده و تا پایان مهر امسال حدود ۲۴ درصد رشد کرده است. اگر همین روند تا پایان سال ادامه پیدا کند، حجم نقدینگی افزایش قابلتوجهی خواهد داشت. با در نظر گرفتن این متغیرها، قیمت فعلی دلار از نظر اقتصادی قابل توجیه نیست.»
دلار باید در حال حاضر در محدوده ۲۱۰ هزار تومان قرار میگرفت و برای پایان سال نیز محدوده ۲۵۰ هزار تومان میتوانست برآورد منطقیتری باشد
بوربور ادامه داد: «دلار باید در حال حاضر در محدوده ۲۱۰ هزار تومان قرار میگرفت و برای پایان سال نیز محدوده ۲۵۰ هزار تومان میتوانست برآورد منطقیتری باشد. با این حال، اکنون در شرایطی قرار داریم که قیمت دلار به حدود ۲۶۶ هزار تومان رسیده است.»
اقتصاد ایران نمیتواند برای مدت طولانی در وضعیت خاکستری باقی بماند و در نهایت باید تکلیف یکی از ۲ مسیر توافق یا درگیری نظامی مشخص شود
این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به ابهام موجود در چشمانداز اقتصاد ایران گفت: «مساله اصلی این است که تورم همچنان بالاست، هرچند نرخ تورم نقطهبهنقطه کاهش پیدا کرده است. باید دید در پنج ماه آینده چه اتفاقی برای متغیرهای اقتصادی رخ میدهد و آیا روند فعلی میتواند تا پایان سال ادامه پیدا کند یا خیر.»
او با اشاره به تاثیر تحولات سیاسی بر بازار ارز اظهار کرد: «در شرایط فعلی، ما در یک فضای خاکستری قرار داریم؛ نه جنگ بهطور قطعی وجود دارد و نه توافقی حاصل شده است. در چنین وضعیتی، نمیتوان برای بازارها چشمانداز کاملا روشنی ترسیم کرد. مساله این است که اقتصاد ایران نمیتواند برای مدت طولانی در این وضعیت باقی بماند و در نهایت باید تکلیف یکی از دو مسیر توافق یا درگیری نظامی مشخص شود.»
بوربور با اشاره به تجربه دورههای قبلی تنش نظامی افزود: «در جریان جنگ ۱۲روزه، با وجود بستهشدن مرزها و اختلال در برخی فعالیتهای اقتصادی، بازار ارز آنطور که انتظار میرفت رشد نکرد. با این حال، نمیتوان تجربه آن دوره را به شرایط احتمالی آینده تعمیم داد. اگر درگیری نظامی این بار طولانیتر شود و شرایط اقتصادی و صادراتی کشور تحت تاثیر قرار بگیرد، واکنش بازارها میتواند متفاوت باشد.»
اگر توافقی شکل بگیرد و منابع ارزی کشور آزاد شود، امکان بازگشت دلار به محدوده ۲۰۰ هزار تومان نیز وجود دارد
این کارشناس بازارهای مالی درباره سناریوی توافق گفت: «اگر توافقی حاصل شود، شرایط بازار ارز بهسرعت تغییر میکند. در چنین شرایطی، با توجه به ظرفیت صادرات نفت و امکان آزادسازی منابع ارزی، عرضه ارز میتواند افزایش پیدا کند و فشار فعلی از بازار برداشته شود.»
او ادامه داد: «اگر توافقی شکل بگیرد و منابع ارزی کشور آزاد شود، حتی امکان بازگشت دلار به محدوده ۲۰۰ هزار تومان نیز وجود دارد. البته نباید فراموش کرد که اقتصاد ایران با تورم انباشته و فشارهای ساختاری مواجه است. تحریمها در سالهای گذشته فشار زیادی بر اقتصاد وارد کردهاند و آثار آن در افزایش قیمت کالاهای اساسی، محدودیت عرضه و رشد هزینه خدمات قابل مشاهده است.»
بوربور تاکید کرد: «توافق لزوما به معنای برطرفشدن تمام مشکلات اقتصادی نیست، اما میتواند بخشی از فشارهای فعلی را کاهش دهد. با این حال، همچنان باید احتمال تداوم تنشها را در تحلیلها در نظر گرفت و صرفا بر مبنای خوشبینی نسبت به توافق تصمیمگیری نکرد.»
کاهش قیمت دلار میتواند انتظارات تورمی را تعدیل کند و در نتیجه، بازار سهام و طلا نیز از این روند تاثیر بگیرند
بوربور درباره اثر توافق بر سایر بازارها گفت: «اگر دلار کاهش پیدا کند، بازارهایی که از رشد نرخ ارز تاثیر گرفتهاند نیز با فشار مواجه میشوند. من با این تحلیل که توافق بهطور قطعی به معنای رشد بورس است، موافق نیستم. کاهش قیمت دلار میتواند انتظارات تورمی را تعدیل کند و در نتیجه، بازار سهام و طلا نیز از این روند تاثیر بگیرند.»
او افزود: «ممکن است در کوتاهمدت بخشی از معاملهگران با تصور مثبتشدن شرایط اقتصادی وارد بورس شوند و تقاضای هیجانی ایجاد کنند، اما در میانمدت باید انتظار داشت بازار با فشار مواجه شود. بنابراین نمیتوان صرفا بر اساس خبر توافق، رشد پایدار بازار سهام را پیشبینی کرد.»
اگر جنگ اتفاق بیفتد، بورس در کوتاهمدت با ریزش مواجه میشود
این کارشناس بازارهای مالی در تشریح سناریوی جنگ نیز گفت: «اگر جنگ اتفاق بیفتد، بورس در کوتاهمدت با ریزش مواجه میشود. طلا نیز ممکن است با یک وقفه زمانی واکنش نشان دهد، اما دلار و سایر بازارها در چنین شرایطی تحت تاثیر شوک ناشی از نااطمینانی قرار میگیرند. در بلندمدت، اگر درگیریها به افزایش فشارهای اقتصادی و محدودیتهای صادراتی منجر شود، احتمال رشد قیمت دلار و سایر داراییها وجود دارد.»
بهتر است در یک فضای خاکستری ۲۵ درصد دارایی در سهام، ۲۵ درصد در طلا و ۵۰ درصد در اوراق سرمایهگذاری شود
بوربور با تاکید بر ضرورت طراحی سبد دارایی متناسب با شرایط سیاسی و اقتصادی کشور گفت: «وقتی در یک فضای خاکستری قرار داریم، باید پرتفویی طراحی کنیم که در صورت وقوع هرکدام از سناریوها، کمترین آسیب را ببیند. پیشنهاد من این است که ۲۵ درصد دارایی در سهام، ۲۵ درصد در طلا و ۵۰ درصد در اوراق سرمایهگذاری شود.»
او با اشاره به اینکه این ترکیب را پیشتر نیز مطرح کرده بود، افزود: «از حدود ۱۹ یا ۲۰ مهرماه چنین ترکیبی را پیشنهاد کردم. در آن زمان شاخص کل بورس در محدوده هشت میلیون و ۳۰۰ هزار واحد قرار داشت و دلار نیز در سطوح پایینتری معامله میشد. بررسی عملکرد بازارها از آن زمان نشان میدهد که نگهداری این ترکیب دارایی، در مقایسه با تمرکز بر یک بازار، نتیجه مناسبتری داشته است.»
با توجه به اینکه سیاستگذاری و تحولات سیاسی در ایران قابل پیشبینی نیست، باید بخشی از دارایی را به ابزارهایی اختصاص داد که در برابر نوسانات بازار آسیبپذیری کمتری دارند
این کارشناس بازارهای مالی ادامه داد: «با توجه به اینکه سیاستگذاری و تحولات سیاسی در ایران قابل پیشبینی نیست، باید بخشی از دارایی را به ابزارهایی اختصاص داد که در برابر نوسانات بازار آسیبپذیری کمتری دارند. به همین دلیل، سهم ۵۰ درصدی اوراق در این ترکیب در نظر گرفته شده است.»
نباید تمام دارایی را بر مبنای یک سناریو مدیریت کرد
بوربور در پایان تاکید کرد: «مساله این است که نباید تمام دارایی را بر مبنای یک سناریو مدیریت کرد. اگر توافق حاصل شود، دلار و بازارهای وابسته به آن میتوانند کاهش پیدا کنند و اگر جنگ رخ دهد، فشار فروش و نااطمینانی به بازارها بازمیگردد. بنابراین، نگهداری ترکیبی از سهام، طلا و اوراق میتواند ریسک تصمیمگیری در شرایط فعلی را کاهش دهد.»